حسن مرسلوند
31
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
توقيف شد و فقط اجازه دادند كه نامهاى به سفارت آلمان بنويسد . به محض رسيدن نامهء مورخ الدوله به سفارت آلمان ، مسيو زومر دفتردار سفارت به نظميه رفت و علت توقيف را سؤال كرد و در مراجعت به سفارت ، نامهاى به وزارت خارجه نوشت و سپس به منزل رئيس الوزراء رفت و خواستار آزادى فورى مورخ الدوله شد . در جهت آزادى او از زندان ، وزير مختار اطريش ، شارژ دافر عثمانى و مسيو زومر ، فعاليت بسيار كردند تا سرانجام او پس از چهار روز بازداشت ، آزاد شد . در نتيجهء تحقيقات معلوم شد كه او هيچ رابطهاى با اعضاى كميتهء مجازات نداشته است . مورخ الدوله سپهر در زمان جنگ جهانى اوّل به خارج رفت و پس از پايان جنگ ( 1918 م ) به ايران بازگشت . در تاريخ 22 بهمن 1307 خورشيدى براى تسريع در امر ثبتاسناد و املاك و تسهيل كار مراجعهكنندگان ، چهار ناحيه براى ثبتاسناد و املاك در تهران تأسيس شد كه احمد على خان سپهر رياست ناحيهء شمال را عهدهدار شد . در كابينهء دوم على سهيلى كه در 28 بهمن 1321 تشكيل شد ، معاون وزير پيشه و هنر محمود بدر بود ، و در كابينهء ششم قوام السلطنه كه در 25 بهمن 1324 تشكيل شد ، وزير پيشه و هنر و بازرگانى بود . پس از مدّتى وزارت ، به دليلى كه معلوم نيست ، به دستور قوام السلطنه بازداشت و به كاشان تبعيد شد . روابط او با قوام السلطنه گاه بسيار دوستانه و گاه بسيار خصمانه بود ، به طورى كه خود سپهر مىگويد : « روابط نگارنده با مرحوم قوام السلطنه از جنگ بين الملل اوّل آغاز و چندين نشيب و فراز را طى كرد ؛ يعنى كرارا از دوستى به دشمنى و از دشمنى به دوستى گرائيد . . . » البتّه در آخرين دورهاى كه قوام السلطنه نخستوزير و منجر به واقعهء قيام 30 تير شد ، سپهر ظاهرا با او روابط دوستانهاى داشته و براى حفظ موقعيت قوام السلطنه تلاش مىكرده است . در اينباره حسن ارسنجانى در يادداشتهاى سياسيش مىنويسد : « . . . گفتند كسى پيش آقا [ قوام السلطنه ] است ! پرسيدم كى است ؟ گفتند مورخ الدوله . در اين موقع در اطاق باز شد مورخ الدوله را ديدم كه قلم خودنويس در دست دارد و نوشتهاى را مىخواند . من داخل نشدم . به اميد اينكه زودتر مورخ الدوله كارش تمام شود و تنها بتوانم با قوام السلطنه صحبت كنم . . . »